فصل سوم درد مفاصل و غيره . . . گاهى مفاصل ، بند استخوانها ، نقرس ، عرق النسا و غيره سبب درد مىشوند . - اين به درد آمدن از چيست ؟ - در وقوع درد شراكت بين به وجود آورندهء درد و پذيرندهء درد است ؛ پذيرندهء درد عبارت از اندامى است كه مادهء بيمارى را از سبب دريافت كرده و در خود جاى داده است . به وجود آورنده و سبب درد چندين جهت احتمالى دارد : - انواع سوء مزاج - مادهء بدجنس دردآور در اينجا بايد سبب‌هاى ابزارى را نيز ذكر كنيم ، كه از اين قرارند : - گشاد شدن بيش از حد طبيعى گدارها و مجارى كه از عاملى خارجى يا در خلقت اولى و يا از اثر حركت زياد مجراهاى نو ايجاد شده و يا شل تنيدگى اندام يا تخلخل اندام يا تازه ايجاد شدن مانعى از قبيل رستن گوشت غدّه‌اى رخ داده است . كه هريك از اين قسمتهاى ذكرشده گاهى از هم جداگانه فعاليت مىكنند . اندام پذيراى مادهء دردآور - كه پيامدش بيماريهاى جداگانه است - يا ناتوان شده و از پذيرفتن مادهء بيمارى ناگزير بوده است و ناتوانى از اثر سوء مزاج ، ريشه دوانيده است - كه اكثرا سوء مزاج سرد اين ناتوانى را سبب مىشود - يا در سرشت ناتوان آفريده شده است و از سوء مزاج نيست و يا زياد از حد لازم حرارت را جذب كرده است ، بويژه اگر حركت زياد از بيمار و روىآورى خارجى در جذب چنين حرارت ناتوان‌كننده‌اى كمك كرده باشند - كه اين قسمت را نشايد از قسمت سوء مزاج سوا كرد - يا اندام ناتوانى كه ناچار از پذيرش ماده شده ، در زير اندامان ديگر قرار گرفته است ، و در جايى است كه مواد حتما رو به سوى او آورند كه از اين است مىبينى اكثرا چنين احساس دردى در پاها و باسن رخ مىدهد . حال برگرديم به سبب دردآور كه : 1 - سوء مزاج فراگيرندهء سراسر بدن است . 2 - سوء مزاج بر اندامان رئيسى چيره آمده كه سوء مزاج التهاب‌زا ، سرد گرداننده و منجمدكننده است . 3 - سبب خشكاننده و ترنجاننده است بويژه اگر سوء مزاج همراه مادهء رطوبى از بدن بيگانه و غير طبيعى باشد . حال ببينيم مادهء سبب درد چيست كه اين هم چند جهت دارد : 1 - خون سادهء بىآلايش است . 2 - خون بلغم آلوده است . 3 - خون همراه مادهء صفرائى است .